Verkennend onderzoek naar de behoeften van homo- en biseksuele mannen en vrouwen en transgenders vanaf 55 jaar in Haarlem Stichting
Haarlem Roze Stad 2012
Belangrijkste signalen
Haarlem heeft naar schatting ongeveer 3000 homo- en biseksuele mannen en vrouwen en transgenders die 55 jaar of ouder zijn. Omdat dit een beetje lange term is korten we dit in ons rapport af tot roze 55+.
Roze 55+ is aanwezig binnen de Haarlemse instellingen op de terreinen wonen, zorg, welzijn en dienstverlening maar wordt door die instellingen niet herkend. Dit onderzoek, gedaan in opdracht van Haarlem Roze Stad, maakt de behoeften van deze groep op deze levensterreinen zichtbaar en ook hoe volgens hen instellingen hieraan tegemoet kunnen komen.
Waarom is het belangrijk dat de groep roze 55+ zichtbaar wordt?
De groep roze 55+ loopt verhoogde gezondheidsrisico’s en kans op vereenzaming. Dit blijkt uit ander onderzoek (Keuzekamp e.a., 2012). Het zichtbaar maken van roze 55+ is om medische, sociale en psychologische motieven belangrijk. Met ons onderzoek Roze Out in Haarlem gaan we na hoe de situatie van roze 55+ in Haarlem is.
De vragenlijst die we hiervoor ontwikkelden bevat vragen rond de levensgebieden van roze 55+ en de instellingen waarmee ze te maken hebben in Haarlem. In de periode 5 april – 15 mei zijn in totaal 106 respondenten bereikt. De meesten daarvan komen daadwerkelijk uit Haarlem, al is er een groep van 19 die uit de directe omgeving van Haarlem komt. De minimum leeftijd voor het invullen van de vragenlijst stelden we op 55 jaar. Een aantal blijkt toch iets jonger te zijn dan 55 jaar. Opvallend is dat de meeste respondenten tussen de 56-65 jaar zijn, een hoog opleidingsniveau hebben en in zeer goede gezondheid verkeren. De groep 70+ blijkt duidelijk ondervertegenwoordigd evenals de biseksuelen en de transgenders.
De signalen die hieronder staan beschreven zijn op wetenschappelijke wijze bereikt. Omdat de totale groep roze 55+ in Haarlem onbekend is kunnen we met de resultaten van de 106 respondenten geen wetenschappelijke uitspraken doen over alle roze 55+ in Haarlem. Alleen over de 106 leest u verantwoorde uitspraken. Wij doen dit in de vorm van signalen.
Signalen zichtbaarheid
De behoefte aan zichtbaarheid is groot. Dit ondanks het feit dat ¾ van de respondenten te maken heeft (gehad) met discriminatie en maar iets meer dan de helft positieve reacties kreeg op hun coming out. De meerderheid is heel open naar anderen over hun seksuele voorkeur. Heel zelfbewust en niet angstig. Noch naar geslacht, noch naar leeftijdsgroep doen zich bij deze uitspraken significante verschillen voor. Niettemin zien we ook dat 1 op de 5 het “roze zijn” niet op het werk vertelt en dat 10% aangeeft dat helemaal niemand van hen weet dat ze “roze ” zijn. Op het werk niet en nergens niet.
Signalen Woon en leefsituatie De behoefte in Haarlem te willen blijven wonen is sterk aanwezig. Het liefst zo lang mogelijk zelfstandig. Bij het ouder worden gaat de voorkeur uit naar een vorm van collectief wonen. Voor 25% is dit niet met andere roze 55+. Voor minder dan 25% juist wel met andere roze 55+ en de andere helft houdt het nog open. De meeste hebben hun geloof achter zich gelaten. Op dit moment spelen meer humanistische gedachten een rol. Dit is ook terug te vinden in het feit dat er slechts 19 zijn die willen dat een woonzorgcentrum de geloofs- of levensovertuiging aanhangt.
Er ontstaat bij het ouder worden geen behoefte aan andere voorzieningen zoals bv theater. Wat dan wel belangrijker wordt is dat de zorgvoorzieningen goed bereikbaar zijn via goed openbaar vervoer.
Veiligheid
Bij verreweg de meesten blijken de onveilige gevoelens niet te zijn toegenomen. Ook niet vanwege het roze zijn. Bij dit gegeven herhalen we dat 3 op de 4 ervaring heeft met discriminatie. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP/Den Haag 2012) constateert dat meer dan de helft van de homoseksuelen het gedrag aanpast in de openbare ruimte om negatieve reacties te voorkomen.
Sociale netwerken
Sociale netwerken zijn belangrijk om vereenzaming tegen te gaan of te beperken. Bij het ontbreken van kinderen zijn de netwerken extra kwetsbaar. Vrienden zijn daarom van groot belang. De meeste respondenten zeggen voldoende mensen te hebben die hen steunen en zijn tevreden over het netwerk. Het onderzoek van P. Vincenten (2009) stelt vast dat “vooral vrouwen omgaan met 2 á 3 vriendinnen van vaak dezelfde leeftijd en omdat deze ook steeds ouder worden het maar de vraag is of die dan nog hulp kunnen bieden…..”
Gezondheid en zorg
De respondenten zijn over het algemeen te gezond en ‘te jong’ om serieuze uitspraken te kunnen doen over de zorg, zowel over mantelzorg als over professionele zorg. Desondanks springt de behoefte aan een homovriendelijk beleid en acceptatie en aandacht voor roze in de opleiding eruit. De vraag of roze zijn een drempel opwerpt om zorg te vragen, hebben twee mensen bevestigend beantwoord. Of deze 55+ zover gaan dat ze tot de groep zorgmijders behoren weten we niet. Zoals we in zijn algemeenheid niet weten of de groep zorgmijders in Haarlem verhoudingsgewijze uit meer roze Haarlemmers bestaat. De cijfers laten zien dat de meerderheid een goed gevoel heeft over de zorg maar ook dat er nog veel te winnen valt. Zo geeft 10% van de ondervraagden aan “vanwege hun roze zijn” bang te zijn afhankelijk te worden van de professionele zorgverlening”. Ook denkt een kwart van alle ondervraagden dat de professionele zorgverleners anders zullen reageren als ze weten dat betrokkene roze is. Vooral wordt dit gedacht van zorgverleners met een principiële geloofsovertuiging en in mindere mate van medewerkers met een etnische achtergrond. Van de twaalf die inmiddels ervaring hebben met de thuiszorg zijn er vier, die hebben meegemaakt dat de medewerkers anders reageerden op hun roze zijn. Waaruit dat anders reageren dan precies bestaat weten we niet want dat hebben we niet gevraagd. De respons van twaalf mensen is te laag om hieraan algemene conclusies te verbinden maar toch vinden we dit opmerkelijk. Geen van de respondenten heeft ervaring met een woonzorgcentrum.
Welzijn en dienstverlening
Als hobby’s staan sport en culturele activiteiten bovenaan. De meesten zijn lid van een ideële organisatie en een op de drie respondenten is lid van een homo belangenorganisatie. Onder de doelgroep zijn vooral Haarlem Roze Stad, café Wilsons en COC Kennemerland bekend. Dertig mensen geven aan bekend te zijn met Spaarnestad Thuiszorg, de thuiszorgorganisatie die over de Roze Loper beschikt, en zeven zeggen hiermee te maken hebben gehad. De behoefte aan ontmoeten van andere roze 55+ is groot. Vooral onder vrouwen. Voorzieningen waaraan behoefte is, zijn: een café, een cultuur- of eetclub en een sociëteit. Alle respondenten geven aan hiervan gebruik te zullen maken en iets minder dan de helft zegt wel te willen meewerken aan het tot stand brengen ervan. Vooral bij het helpen organiseren. Het aantal respondenten dat zegt behoefte te hebben aan telefooncirkel is laag. Volgens ons begint de telefooncirkel ook pas vanaf 70 jaar en dus is het hier allemaal nog een beetje prematuur gezien de oververtegenwoordiging van de leeftijdsgroep 56-65 jaar. Voor buddyzorg is op dit moment al wat meer belangstelling. Meer onder mannen dan onder vrouwen.
Afsluiting
Met de meerderheid van de roze 55+ die de vragenlijst heeft ingevuld gaat het goed. De behoefte aan ontmoeting en zichtbaar willen zijn is sterk aanwezig. Het met succes zichtbaar maken van de groep roze 55+ veronderstelt een positief proces van wederkerigheid zowel van de kant van de doelgroep als van de instellingen. We hopen dat de instellingen en gemeente veel inspiratie vinden in de aanbevelingen aan het eind van dit verslag. Dan zal het met de minderheid ook beter gaan!
Het gehele onderzoek kun je hier downloaden: Eindrapport-roze-out-in-haarlem
